Cabaret Crusades (d13, Wael Shawky)

Στη συγκεκριμένη ενότητα θα αναλυθεί ακόμα ένα έργο που είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην Documenta 13, το video-installation του Wael Shawky, “Cabaret Crusades”. Γεννημένος και εγκατεστημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ο καλλιτέχνης έχει ήδη αναδειχθεί σε ένα από τα μεγάλα ταλέντα της γενιάς του κάθως παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει συμμετάσχει στις Biennale της Κωνσταντινούπολης (2011), της Santa Fe (2008), της Βενετίας (2003) κα. Έχει συμμετάσχει ακόμα σε projects στην Αίγυπτο, την Γερμανία, την Τουρκία, την Κούβα, τις ΗΠΑ αλλά και στη χώρα μας. Το 2006 επίσης πήρε μέρος στο 6ο Φεστιβάλ Εικαστικών Τεχνών που πραγματοποιήθηκε στο Πεδίο Δράσης Κόδρα, στη Θεσσαλονίκη. Τα έργα του είναι άμεσα επηρεασμένα από την ιστορία και τις παραδόσεις της χώρας του.

Το “Cabaret Crusades” πρόκειται για μία τριλογία το πρώτο μέρος της οποίας, «The Horror Show File», είχε προβληθεί στην Biennale της Κωνσταντινούπολης. Το video που είχε παρουσίασει τότε αφορούσε τα 4 πρώτα έτη των Σταυροφοριών. Στην Documenta ο Shawky αναπτύσσει την εγκατάσταση του σε μια αίθουσα με 3 χώρους. Η αφήγηση ξεκινάει με το πρώτο του video και στους άλλους 2 χώρους προσθέτει ακόμα ένα video και μια εγκατάσταση με σκοπό να συνεχίσει τη θεματική των Σταυροφοριών. Το νέο φιλμ που δημιουργήθηκε για την έκθεση, “The Path to Cairo”, μας εξιστορεί τη μεταβατική περιόδο ανάμεσα στην Α’ και Β΄ Σταυροφορία. Σε αυτά τα 46 χρόνια η πολιτική δύναμη της Μέσης Ανατολής μετακινήθηκε στο Κάιρο. Ο τρόπος που επιλέγει να αναπτύξει τη δράση στα video του είναι οι μαριονέτες. Με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνει μια πιο ενδιαφέρουσα ανάπτυξη του θέματος αλλά και να παρομοιάσει την κοινωνία εκείνης της εποχής με τις μαριονέτες. Η χειραγώγηση των πιστών από τον Πάπα είναι το έμμεσο θρησκευτικό μήνυμα που εξιστορεί η ιστορία του “Cabaret Crusades”. Ανάμεσα στις 2 αίθουσες με τα video υπάρχει άλλη μια στην οποία ο Shawky έχει δημιουργήσει την εγκατάσταση. Σε αυτήν, ψηλά στον τοίχο ο καλλιτέχνης έχει τοποθετήσει ένα παραδοσιακό, πλούσια στολισμένο μπαλκόνι το οποίο συνδέεται σημαντικά με το 2ο video. Αναπόφευκτη είναι η παρομοίωση του μπαλκονιού με αυτό του Πάπα στο Βατικανό από το οποίο δίνει τις ομιλίες του. Συμβολίζει λοιπόν, τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία και η επιρροή απλώνεται, μεταφέρεται και διογκώνεται έτσι ώστε να πετύχει τους στόχους του κάθε ομιλητή. Η δύναμη του Πάπα, με απλά λόγια, ενισχύεται μέσα από το μπαλκόνι του.

Ο καλλιτέχνης ζει ανάμεσα στην Μέκκα και την Αλέξανδρεια. Αυτή η συνεχής μετακίνηση ανάμεσα στα μεγάλα κέντρα του μουσουλμανισμού και ειδικά κατά τη διάρκεια των πολιτικών γεγονότων στην Αίγυπτο έχουν επηρεάσει σημαντικά το έργο του. Η παρομοίωση της αθωότητας με τις μαριονέτες και του χειρισμού, δηλαδή της επιβολής της εξουσίας μέσα από τα σκοινιά προκαλεί τον θεατή να αναλογιστεί και την άλλη πλευρά της Ιστορίας εκτός από αυτήν που έχει ήδη διδαχθεί. Η δύναμη της θρησκείας και η επιρροή της που κάποτε ήταν τεράστια αλλά ακόμα και τώρα εξακολουθεί να υπάρχει, τονίζεται εύστοχα από τον καλλιτέχνη. Ένα στοιχείο που “χαλάει” όμως την εμπειρία του θεατή είναι η είσοδος ανά πάσα στιγμή στον χώρο. Πράγμα που δε συνέβη αντίστοιχα στην εγκατάσταση του Kentridge. Αν ο θεατής εισέλθει μετά την έναρξη της πρώτης προβολής και πιθανόν να κάνει έναν περίπατο “χαζεύοντας” τα video και την εγκατάσταση, αφού πιθανόν να μπερδευτεί από τη ροή των video. Θα ήταν προτιμότερο να υπήρχε προκαθορισμένη είσοδος και 10 λεπτά μετά το τέλος του πρώτου video να προβαλλέται το δεύτερο έτσι ώστε να προλάβει να μελετήσει και την εγκατάσταση στο μεσοδιάστημα.

Παρά αυτό το αρνητικό, το “Cabaret Crusades” είναι ένα πολύ δυνατό νοηματικά αλλά και αισθητικά video-installation. Η επιβολή εξουσίας αλλά και ο ρόλος της θρησκείας αναδεικνύεται σε κύριο χαρακτηριστικό των Σταυροφοριών παραλληλίζοντας τες με τη σημερινή πολιτική κατάσταση στην Αίγυπτο, η οποία αποτελεί στην ουσία την πρώτη λαϊκή επανάσταση της Αιγύπτου και ο Shawky τα υπογραμμίζει ορθά. Πρόκειται λοιπόν για ένα στρατευμένο έργο στην Documenta που αποδεικνύει πως υπάρχουν ακόμα καλλιτέχνες που επηρεάζονται άμεσα από την καθημερινότητα και ειδικά την πολιτική κατάσταση που επικρατεί και δε φοβούνται να την αναδείξουν.

Βίκυ Κ.