The Refusal of Time (d13, William Kentridge)

Στη Documenta 13 το στίγμα τους άφησε ο μεγάλος αριθμός των video-art. Από απλές προβολές στον τοίχο μέχρι σύνθετες εγκαταστάσεις με πολύπλοκους μηχανισμούς, ο κάθε δημιουργός αυτών των video επέλεξε τον ιδανικό τρόπο προβολής που να συμβαδίζει με το θέμα του. Υπαρξιακά, μυθολογικά, πολιτιστικά και πολιτικά τα θέματα που αναπτύσσονται σε αυτές τις προβολές. Το παρόν κείμενο θα ασχοληθεί εκτενώς με ένα video-installation.

Το έργο αυτό, “The Refusal of Time” προβλήθηκε στις παλιές αποθήκες του Σιδηροδρομικού Σταθμού του Κάσσελ. Ο δημιουργός του, William Kentridge, είναι ένα πρόσωπο γνωστό για τις ιδιαίτερες δημιουργίες του. Η παρουσία του είναι έντονη από το 1997 σε Biennale και Documenta όπως και σε μεγάλα Μουσεία παγκοσμίως, MoMA, Louvre, Albertina, Chicago Museum of Contemporary Art, San Francisco Museum of Modern Art κ.α. Δεν είναι τυχαίο πως τον καλλιτέχνη αντιπροσωπεύει η Marian Goodman Gallery, μια γκαλερί που ανάμεσα στους καλλιτέχνες της βρίσκεται και ο πλουσιότερος πλέον καλλιτέχνης εν ζωή, ο Gerhard Richter. Ο William Kentridge γεννημένος και εγκατεστημένος μόνιμα στο Johannesburg της Νότιας Αφρικής έχει σπουδάσει Πολιτικές και Αφρικάνικες Σπουδές αλλά και στην Καλών Τεχνών. Οι μεταγενέστερες σπουδές έλαβαν χώρα στο Παρίσι και αφορούσαν την μίμηση και το θέατρο. Ο ίδιος ήθελε πάντα να ασχοληθεί με τις τέχνες και ιδιαίτερα την υποκριτική αλλά δε φανταζόταν ποτέ τον εαυτό του ως έναν εικαστικό καλλιτέχνη. Το φάσμα δε, των εικαστικών τεχνών με τις οποίες ασχολείται είναι ευρύ αλλά το σήμα κατατεθέν του είναι τα ιδιαίτερα animated films του.

Σκοπός του “The Refusal of Time” είναι να προβάλει τον τρόπο που βιώνει ο άνθρωπος τον χρόνο, το τέλος της ζωής αλλά και παράλληλα την άρνησή του. Η αρχική ιδέα του δημιουργού για αυτήν την παρουσίαση ήταν η προβολή του video στην οροφή του χώρου, όμως η συγκεκριμένη αίθουσα δεν το επέτρεψε και έτσι το video προβλήθηκε σε μια σειρά προβολών στους τοίχους, σαν μία όπερα. Στο κέντρο της αίθουσας βρισκόταν η εγκατάσταση μιας σύνθετης ξύλινης μηχανής, του “κινητήρα αναπνοής” όπως τον ονομάζει ο καλλιτέχνης. Σε κάθε γωνία του χώρου υπήρχαν μεταλλικά μεγάφωνα που το καθένα αναπαρήγαγε σε διαφορετική χρονική στιγμή, κυρίως παραδοσιακούς αφρικάνικους ήχους και μονολόγους του Kentridge. Εκτυλίσσονταν λοιπόν ταυτόχρονα, 5 βιντεοπροβολές σε 3 τοίχους, οι οποίες παρουσίαζαν είτε μια σειρά αλληλοσυμπληρουμένων προβολών, είτε διαφορετικά αλλά νοηματικά συνδεόμενα μεταξύ τους αποσπάσματα.

Ο χρόνος λοιπόν, πρωταγωνιστής αυτής της δημιουργίας ενσαρκώνεται μέσα από ρολόγια και μετρονόμους. Τα ρολόγια εκφράζουν το «μηχανικόν» το οποίο αντιπροσωπεύει τον άνθρωπο και το σώμα μας ως μηχανή. Οι κινούμενες εικόνες κάνουν μια παρέλαση μέσα στους τοίχους. Τα αντικείμενα με τα οποία αναλύει ο καλλιτέχνης την έννοια του χρόνου είναι πολλά και ο τρόπος προσέγγισης είναι αν μη τι άλλο, σουρεαλιστικός. Μια προσπάθεια μάλιστα, ανάλυσης του φιλμ περισσότερο θα μπέρδευε αντί να διευκολύνει. Η εμπειρία στην οποία γίνεται κοινωνός ο θεατής, είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε κανείς να αντιληφθεί το εύρος των επιρροών και των νοημάτων του “The Refusal of Time”. Ήταν μία από τις πιο ιδιαίτερες και βαθυστόχαστες παρουσιάσεις της έκθεσης, πράγμα που όπως φαίνεται το αντιλήφθηκαν και οι επιμελητές της Documenta 13, αφού στο χώρο της εγκατάστασης του Kentridge επιτρεπόταν η είσοδος μόνο σε συγκεκριμένο αριθμό ατόμων και μετά το πέρας της προηγούμενης προβολής, όπως ακριβώς στον κινηματογράφο. Αυτό ήταν εξαιρετικά σημαντικό για την ουσιαστική επαφή με την εμπειρία, καθώς η απουσία των αντίστοιχων κανόνων σε άλλα video-art της έκθεσης (τα οποία θα αναφερθούν σε επόμενα άρθρα) λειτούργησε επιζήμια για τα ίδια τα έργα.

Η εγκατάσταση καθ’ όλη τη διάρκεια της κρατάει τον θεατή σε εγρήγορση. Ο μεγάλος αριθμός των video που καλείται να παρατηρήσει παράλληλα με την ασύγχρονη μουσική επιτυγχάνουν μια ιδιάζουσα αρμονία. Αυτό το κολλάζ εικόνων και ήχων φανερώνει τόσο την πληθώρα επιρροών του καλλιτέχνη όσο και την εσωτερική του ανάγκη να προβληματίσει αναφορικά με τον τρόπο που βιώνουμε τον χρόνο. Πρόκειται λοιπόν για μια σύνθεση πολυπολιτισμικών νοημάτων με την οποία ο Kentridge προσπαθεί να αναπτύξει μια αντίσταση στα χρονικά συστήματα αλλά και κατ’ επέκταση στα δεσμά του προσωπικού μας κόσμου. Η ταξινόμηση και η κατανομή του χρόνου σε μετρήσιμα μεγέθη οδηγεί στον στείρο προγραμματισμό της ζωής μας και σταδιακά στον έλεγχο τόσο αυτής όσο και της καθημερινότητας μας. Πρόκειται λοιπόν για ένα πολυδιάστατο video που προσφέρει πολλούς τρόπους ανάγνωσης ενώ κατορθώνει να καθηλώσει και να ενθουσιάσει τον θεατή.

Ανάμεσα στα υπόλοιπα video installation που παρουσιάστηκαν στην Documenta 13 το έργο του William Kentridge ξεχωρίζει. Μαζί με το “Cabaret Crusades” του Wael Shawky αποτελούν τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις τόσο από άποψη χώρου όσο και χρόνου σε όλη την έκθεση. Το γεγονός που καθιστά το έργο του Kentridge τόσο σημαντικό είναι ενδεχομένως η ιδανική συγχώνευση τόσων πολλών διαφορετικών στοιχείων και μεθόδων. Αυτή η εισαγωγή, τόσων ετερόκλητων μοτίβων ενισχύει την ύπαρξη πολλών συμβόλων τα οποία διευκολύνουν αλλά και ενίοτε επισκιάζουν την ανάγνωση του έργου. Επίσης, οι διαφορετικές μέθοδοι ανάπτυξης του video προσφέρουν μια πολυπλοκότητα στην προβολή που τραβά την προσοχή του θεατή. Αυτός ο συνδυασμός κατορθώνει μια ισορροπία η οποία αναδεικνύει το “The Refusal of Time” σε ένα από τα καλύτερα video-art της έκθεσης.

Βίκυ Κ.

Advertisements